चतुरुपायाः दैनन्दिनजीवने कथमुपयोक्तव्याः? – How to make use of the four Upayas in daily life?

चतुरुपायाः दैनन्दिनजीवने कथमुपयोक्तव्याः? – How to make use of the four Upayas (means/devices) in daily life?

साम-दान-भेद-दण्डाख्यानां चतुरुपायानां विषये भवद्भिः सर्वैः श्रुतं स्यात्। दैनन्दिनजीवने एतानि कथमुपयोक्तव्यानीति एषः श्लोकः सुष्टु प्रतिपादयति।

अधीष्व बालकाधीष्व दास्यामि तव मोदकान् ।
अन्यस्मै वा प्रदास्यामि कर्णावुत्पाटयामि ते ॥

(Oh child, study your lessons; if you study I will give you modakas (a sweet dish). If you don’t I will give them to someone else; If you still don’t study, I will pull your ears.)

१. सामोपायः (शमनम्) – शिक्षकः मधुरैः वचनैः बालं पठितुं प्रेरयति।
२. दानोपायः (पारितोषिक/उपायन/उत्कोचदानम्) – शिक्षकः बालं मिष्टान्नं दास्यामीति वचनं दत्वा तं पठितुं प्रेरयति।
३. भेदोपायः (छिद्रोत्पादनम्) – शिक्षकः बालस्य मनसि असूयां मात्सर्यं वा जनयित्वा तं पठितुं प्रेरयति।
४. दण्डोपायः (दण्डनम्/आक्रमणम्) – शिक्षकः बालं भीषयित्वा तं पठितुं प्रेरयति।

एवं अस्माकं जीवने यथायोग्यं एतेषां उपायानां उपयोगं वयं कुर्मश्चेत् कदापि पराजय एव न भविष्यति।
मा. गोळवल्कर् गुरुवर्यस्य “विचारधारा” (Bunch of thoughts) नामकग्रन्थात् उद्धृतोऽयं श्लोकः।

3 thoughts on “चतुरुपायाः दैनन्दिनजीवने कथमुपयोक्तव्याः? – How to make use of the four Upayas in daily life?

एक उत्तर दें

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / बदले )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / बदले )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / बदले )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / बदले )

Connecting to %s